Nhiều người xem rượu ngâm rễ cây, động vật như “thần dược” chữa bách bệnh, nhưng việc uống nhầm loại dùng để xoa bóp hoặc tự phối trộn dược liệu vô tội vạ đang tàn phá sức khỏe, thậm chí cướp đi tính mạng người dùng.

Hậu quả chết người từ thói quen này vừa xảy ra hồi tháng 2/2026 tại xã Bình Trưng, tỉnh Đồng Tháp. Năm người cùng uống rượu ngâm dây mỏ quạ – một loại thực vật mọc hoang do dân địa phương tự thu hái. Hôm sau, họ lần lượt xuất hiện triệu chứng bất thường khiến hai người tử vong. Cùng thời điểm, 6 người đàn ông ở xã Sơn Lâm, tỉnh Nghệ An cũng tím tái, khó thở, buồn nôn, phải nhập viện cấp cứu nghi ngộ độc ngay sau buổi nhậu với rượu ngâm rễ cây.

Bác sĩ Nguyễn Thị Diễm Hương, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM – Cơ sở 3, nhận định nhiều bệnh nhân đang hiểu sai vai trò của thức uống này. Họ giữ quan niệm “đau xương khớp là uống rượu thuốc”, “uống càng nhiều càng nhanh khỏe” và duy trì thói quen từ năm này qua năm khác. Bác sĩ Hương chia chế phẩm này thành hai nhóm rõ rệt là dùng để uống và dùng ngoài da để xoa bóp. Thầy thuốc chỉ định nhóm uống với liều lượng kiểm soát chặt chẽ nhằm hoạt huyết, bổ thận. Trong khi đó, nhóm xoa bóp chứa các vị thuốc có tính cay ấm mạnh nhằm giảm đau tại chỗ, tuyệt đối cấm uống nhưng người dân lại thường xuyên nhầm lẫn.

Nhiều loại dung dịch xoa bóp hoặc “rượu võ” trên thị trường chứa mã tiền, phụ tử, ô đầu. Giới chuyên môn xếp các dược liệu này vào nhóm “đại độc”. Mã tiền chứa alkaloid như strychnine và brucine với độc tính thần kinh rất cao. Phụ tử và ô đầu lại chứa aconitine gây rối loạn nhịp tim nghiêm trọng, tụt huyết áp. Khi người dùng uống vào cơ thể, chúng lập tức gây co giật, tăng trương lực cơ, suy hô hấp và dẫn đến tử vong. Ngay cả khi thoa ngoài da với tần suất cao, diện rộng hoặc bôi lên vùng da trầy xước, các hoạt chất độc hại vẫn thẩm thấu vào máu, gây phản ứng toàn thân.

Nguy cơ ngộ độc tiếp tục tăng vọt khi người dân tự ý ngâm rễ cây, thảo mộc, động vật nguyên con mà thiếu kiến thức y lý. Môi trường cồn chiết xuất hoạt chất mạnh hơn nước sắc, dễ tạo ra tương tác hóa học bất lợi và tăng độc tính cộng hưởng. Thêm vào đó, việc mua nhầm cồn công nghiệp methanol để ngâm nguyên liệu khiến cơ thể chuyển hóa chất này thành formaldehyde và acid formic. Quá trình này phá hủy thần kinh thị giác, gây toan chuyển hóa và tước đoạt mạng sống người bệnh nhanh chóng. Bác sĩ cảnh báo một bình rượu tự ngâm thiếu kiểm soát thực chất là một tổ hợp hóa chất phức tạp, khó lường.

Về lâu dài, thói quen lạm dụng cồn ngâm dược liệu tàn phá đa cơ quan. Gan gánh chịu hậu quả nặng nề nhất khi phải đồng thời chuyển hóa cồn và các chất độc, sinh ra tình trạng tăng men gan, gan nhiễm mỡ, viêm gan. Thận cũng suy yếu do phải liên tục đào thải chất chuyển hóa, kim loại nặng hoặc nấm mốc từ nguyên liệu kém chất lượng. Riêng với hệ xương khớp, chất cồn làm tăng phản ứng viêm, cản trở chuyển hóa xương và khiến các bệnh lý nền như gout trầm trọng thêm.

Để bảo vệ sức khỏe, người tiêu dùng cần tránh xa các sản phẩm quảng cáo “chữa dứt điểm”, “tăng cường sinh lý tức thì”. Bác sĩ Hương khuyên mọi người chỉ chọn sản phẩm y học cổ truyền ghi rõ thành phần, nguồn gốc, mục đích uống hay xoa bóp kèm hướng dẫn cụ thể. Dung dịch có mùi nồng gắt bất thường hoặc gây nóng rát nhanh khi chạm vào thường báo hiệu sự tồn tại của hóa chất pha trộn. Những người mắc bệnh gan, dạ dày, rối loạn chuyển hóa, đang dùng thuốc điều trị mạn tính, người cao tuổi và phụ nữ mang thai cần loại bỏ hoàn toàn thức uống này khỏi thói quen hàng ngày.

Thùy An